Nadwrażliwości i nietolerancje pokarmowe

Temat żywienia wbrew pozorom jest dosyć skomplikowany.  Każdy organizm jest inny i może inaczej reagować na substancje zawarte w pożywieniu. Duży wpływ na jakość metabolizmu ma nasz kod genetyczny. Szczegółowo tym zagadnieniem zajmuje się nutrigenomika.

Więcej o nutrigenomice tutaj

Nutrigenomika dla Ciebie

Jeżeli chodzi o pokarm, to medycyna konwencjonalna zajmuje się głównie alergiami typu IgE, ewentualnie wskazuje na alergie krzyżowe.

Jednak temat jest dużo bardziej złożony. 

Alergia jest to reakcja systemu odpornościowego na daną substancję. Niestety to, że nie wykryto u nas alergii typu IgE (czyli takiej, w której udział biorą immunoglobuliny typu E) nie oznacza, że każda żywność nam służy. Reakcja alergiczna typu IgE z reguły występuje dosyć szybko po posiłku i nie jest trudno znaleźć substancję uczulającą. Natomiast w przypadku alergii typu IgG, reakcja ta może nastąpić nawet po kilku dniach, a to dopiero początek możliwości…

Nadwrażliwość na gluten, nabiał, soję, jajka, jest dość powszechna i dobrze opisana w literaturze. Istnieją jednak inne rodzaje wrażliwości na żywność, część z nich omówimy w tym artykule.

Kiedy myślimy o „chemikaliach”, często zakładamy, że wszystkie są wytworzone przez człowieka, ale produkty roślinne i zwierzęce zawierają również naturalnie występujące chemikalia, które mogą wpływać na funkcjonowanie naszych jelit, układu odpornościowego i hormonów. Niestety coraz częściej okazuje się, że wiele osób jest wrażliwych na te naturalnie występujące „chemikalia”, w tym szczawiany, salicylany, histaminę i siarkę / tiole. Powody są różne np. : zespół nieszczelnego jelita , zaburzenia czynności wątroby lub nerek, niedobory składników odżywczych, polimorfizmy genetyczne lub brak wewnętrznej produkcji enzymów, rozkładających daną substancję. Omówmy je, abyś mógł stwierdzić, czy w rzeczywistości stanowią dla ciebie problem.

Szczawiany

Szczawian wapnia jest minerałem występującym wyłącznie w pokarmach roślinnych (a także w niektórych produktach zwierzęcych, których zwykle nie jemy, takich jak kości lub muszle). Szczawiany są najbardziej kwaśnym kwasem organicznym występującym w płynach ustrojowych. Na rynku są nawet produkty używające szczawianów do usuwania rdzy z grzejników samochodowych 😉 . Szczawiany działają inaczej niż tradycyjne alergeny pokarmowe, ponieważ mogą dosłownie gromadzić się w twoim systemie i gromadzić się w tkankach. Szczawiany wiążą się również z minerałami, takimi jak magnez, potas i inne źródła wapnia w diecie, uniemożliwiając ich wchłanianie.

U zdrowej osoby bakterie rozkładające szczawian w jelitach – w szczególności Oxalobacter formigenes i Lactobacillus – spożywają szczawiany i trawią je, aby nie dostały się do tkanek ludzkich. Antybiotyki, które zabijają zdrową florę jelitową, stresujące wydarzenia życiowe, niedobór składników odżywczych, mutacje genetyczne lub istniejące wcześniej problemy z nerkami lub wątrobą mogą również uniemożliwić eliminację szczawianów.

Ponieważ szczawiany gromadzą się w tkankach, możesz nie zauważyć efektów ubocznych, dopóki czara się nie przepełni. Typowe objawy nadwrażliwości na szczawian obejmują ból (zlokalizowany lub ogólny), szczególnie w stawach i mięśniach lub jakichkolwiek uszkodzonych tkankach, problemy z nerkami (np.kamienie nerkowe), zaburzenia przewodu pokarmowego lub zaburzenia czynności jelit, infekcje dróg moczowych, nawracająca kandydoza, osłabienie struktury kości lub szkliwa zębów i niedobory minerałów. Szczawiany mogą również osadzać się na powierzchni samej tarczycy, przyczyniając się do powstawania torbieli.

Czekolada, szpinak, orzechy i nasiona (chia, konopie), białe ziemniaki, komosa ryżowa, kasza gryczana, soja, seler, oliwki, rabarbar, słodkie ziemniaki i buraki są powszechnymi pokarmami o wysokiej zawartości szczawianów. Jeśli podejrzewasz, że szczawiany stanowią dla ciebie problem, pamiętaj, że należy bardzo stopniowo zmniejszać ich spożycie, ponieważ na początku pojawia się zjawisko zwane „zrzutem”, w którym szczawiany zaczynają szybko wychodzić z tkanek, co może powodować nasilone objawy.

Salicylany

Salicylany to naturalnie występujące kwasy występujące w pokarmach roślinnych (i w niewielkich ilościach w pokarmach zwierzęcych). Działają jak naturalne pestycydy, chroniąc roślinę przez grzybami i pasożytami. Co ciekawe, rośliny opryskane pestycydami mają niższą zawartość salicylanów, niż ich organiczne odpowiedniki. Wynika to z faktu, że pestycydy ochraniają roślinę, więc nie musi ona wytwarzać tak dużej ilości kwasu salicylowego. Z tego i innych powodów zawartość salicylanów w żywności może różnić się w zależności od partii. Czynniki wpływające na zawartość salicylanów obejmują także sezon, konkretną część rośliny, która była testowana, dojrzałość oraz to, czy i jak ugotowano jedzenie, czy też pozostawiono na surowo. Salicylany można również znaleźć w produktach zdrowotnych i kosmetycznych pod różnymi nazwami.

Podobnie jak szczawiany, salicylany działają na zasadzie wypełniającej się czary. Gdy poziom salicylanów u danej osoby staje się bardzo wysoki, zaczną występować alergiczne reakcje zapalne. Reakcje te mogą obejmować sezonowe alergie, nawracające infekcje drożdży, nagłe zaczerwienienie twarzy, obrzęk gardła, wahania nastroju, astmę, IBS lub egzemy. Jeśli Twoja wątroba nie jest e dobrym stanie, może się pojawić wrażliwość na salicylany, ponieważ salicylany są rozkładane przez fazy 1 i 2 detoksykacji wątroby.

Dieta o niskiej zawartości salicylanów jest dość restrykcyjna, a najwyższe ich zawartości znajdziemy w: pomidorach, chili i papryce, bakłażanach, kukurydzy, szpinaku i inne ciemnozielonych warzywach, większości ziół i przypraw, większości owoców i wodorostach. W przeciwieństwie do szczawianów, możesz zacząć natychmiast ograniczać spożywanie salicylanów, jeśli podejrzewasz, że jesteś na nie wrażliwy.

Histamina

Histamina jest neuroprzekaźnikiem naturalnie wytwarzanym przez organizm. Kontroluje funkcje organizmu, takie jak odpowiedź immunologiczna, nastrój, sen, a nawet pomaga wydzielać soki żołądkowe. Histamina jest również obecna w wielu produktach spożywczych, które jemy. Tak więc osoba może wytwarzać zbyt dużo histaminy, a także jeść dietę bogatą w histaminę, nie wiedząc o tym – co może powodować objawy. Ciało ma również wytwarzać odpowiedni poziom DAO, enzymu, który rozkłada histaminę, ale z powodu mutacji genów, zaburzeń czynności jelit, niedoborów składników odżywczych i stresu ludzie mogą nie mieć odpowiedniego poziomu.

Produkty o najwyższej zawartości histaminy obejmują produkty fermentowane, produkty w wieku lub peklowane (czekolada, drożdże, alkohol, konserwy, mięso, przyprawy, jogurt i ser, bulion kostny), pomidory, szpinak, grzyby, rośliny strączkowe, papaja, ananas, truskawki, banany, białka i orzechy. Istnieją również produkty uważane za „uwalniające histaminę”, które same nie są bogate w histaminę, ale przyczyniają się do ogólnego obciążenia histaminą, w tym cytrusy, czarna herbata, kawa i inne napoje zawierające kofeinę.

Spożywanie histaminy można ograniczyć natychmiast. Pomocne mogą być także suplementów degradujących histaminę i przeciwzapalne.

Więcej o histaminie poniżej

Nietolerancja histaminy

Siarka / Tiole

Siarka jest minerałem występującym w żywności i glebie. Jest także niezbędnym minerałem dla rolnictwa, zwierząt i ludzi. Jednak wiele osób nie toleruje żywności i produktów o wysokiej zawartości siarki z powodów polimorfizmów genetycznych, niedoborów składników odżywczych lub narażenia na toksyny (takie jak rtęć). Tiole są wolną formą siarki i łatwo się wchłaniają. Na przykład mięso ma wysoką zawartość siarki, ale jest „związaną” formą, która nie jest tak łatwo wchłaniana; warzywa krzyżowe są natomiast bogate w tiole, które łatwo się wchłaniają.

Cząsteczki siarki pomagają również wytwarzać glutation, który jest głównym przeciwutleniaczem w organizmie. Podobnie jak wiele innych nietolerancji pokarmowych, siarka może powodować apetyt na pokarmy bogate w tiole, a także tymczasowe „wysokie” spożycie tych pokarmów, ponieważ może stymulować reakcje norepinefryny. Osoby z chronicznym zmęczeniem często prowadzą dietę o niskiej zawartości siarki, z reguły nawet o tym nie wiedząc. 

Pokarmy o największej zawartości siarki obejmują warzywa krzyżowe, nabiał, jaja, rośliny strączkowe, kawę, czekoladę, klon, cebulę, komosę ryżową, sezam i szpinak. Jeśli podejrzewasz, że jesteś wrażliwy na siarkę, możesz ją natychmiast wyeliminować .

Co dalej?

Jak w przypadku każdej wrażliwości pokarmowej, najczęściej konieczna jest po prostu eliminacja. Sugeruję odejście od jakiejkolwiek grupy pokarmów, na którą podejrzewasz wrażliwość, przez co najmniej 4 tygodnie (z wyjątkiem szczawianów, które należy stopniowo zmniejszać). Następnie powoli wprowadzaj dane produkty, kilka razy dziennie przez około 3–4 dni. Prowadź dziennik, aby zanotować, co zjadłeś i wszelkie dodatkowe objawy, które się pojawią. 

Jeśli zauważysz, że jesteś wrażliwy na konkretne substancje spożywcze, możesz ich unikać do końca życia. Warto jednak poszukać przyczyn  z pomocą specjalisty. Jednak dopóki organizm reaguje negatywnie na dane związki, ich wyeliminowanie z pewnością pomoże poprawić stan gospodarki hormonalnej, odporności i funkcjonowania jelit.

Jeżeli ilość diet i informacji dotyczących prawidłowego żywienia Cię przytłacza i już nie wiesz co jeść, a masz sporo problemów zdrowotnych, umów się na konsultację qualitylife.pl@gmail.com

Autor

ANILA POPŁAWSKA