PIĘĆ RODZAJÓW CHORÓB (PANCHA-VYADHI)

Ayurveda klasyfikuje choroby zależnie od ich ciężaru gatunkowego na pięć rodzajów, a w każdym z nich trzeba udzielić pacjentowi odpowiednich stosownych wskazówek i porad, zgodnie z prawdopodobną sytuacją. Najłatwiej leczyć pierwszą grupę dolegliwości, która często jest przyczyną „sukcesów” początkujących uzdrowicieli, którzy zapominają, że drobne dolegliwości znikają także samoistnie.

  • 1. Zwykłe i nieznaczne dolegliwości (zaburzenia).
  • 2. Dziedziczne braki (wady) i słabości (ułomności).
  • 3. Choroba będąca ostrzeżeniem, że czyjeś życie nie jest przeżywane we właściwy sposób.
  • 4. Choroba jako kara (zwrot złej karmy) za niewłaściwy sposób życia. (Nadmierny pośpiech, zbyt dużo myślenia i problemów, nerwów, nałogi etc.)
  • 5. Choroba dana jako wezwanie do śmierci.

PANCHA-TANMATRA-BHESHAJYA

Pięć rodzajów terapii usuwających zaburzenia i dolegliwości, których źródłem są matryce narządów zmysłu.

  1. Gandha-Bheshajya – Aromaterapia, leczenie z użyciem zapachów aromatycznych i esencji zapachowych.
  2. Rasa-Bheshajya – Smakoterapia, leczenie z użyciem sześciu smaków, przyprawy smakowe, gotowanie.
  3. Rupa-Bheshajya – Chromoterapia, leczenie z pomocą kolorów oraz energii kształtu (yantra, mandala).
  4. Sparsha-Bheshajya – Dotykoterapia, leczenie kontaktowe z pomocą dotyku, wszelkie masaże, nakładanie rąk, akupresura.
  5. Shabda-Bheshajya – Dźwiękoterapia, leczenie dźwiękiem, muzyką, wibracją głosu (mantram), sugestią, gongami czy złożonymi utworami muzyki leczniczej jak Gandharva-Bheshajya (ragi).

Tych pięć rodzajów terapii stanowi pewien klasyczny kanon i powinno się je opanowywać metodycznie w kolejności. Cechą specyficzną tych terapii jest to, że kolejny stopień jest trudniejszy do opanowania i stosowania oraz fakt, że aplikowane są przy innych grupach dolegliwości. Znawcy wszystkich pięciu metod będą też potrafili stosować je łącznie w uzasadnionych przypadkach. Naświetlanie kolorowymi światłami czy muzykoterapia mają także ugruntowaną pozycję w zachodniej medycynie, jednak ważne dla skuteczności jest, aby studenci Ayurvedy metodycznie najpierw opanowali stosowanie terapii zapachami (olejki aromatyczne, bukiety roślin, zioła palone, etc.), zanim przejdą do nauki kolejnej grupy czy metody terapeutycznej.

PAŃĆA-BHUTA-BHESHAJYA

Pięć rodzajów terapii w zależności od żywiołu, począwszy od elementu ziemi jako podstawowego. Należy powoedzieć, że bardzo dużo rad i zaleceń dla zdrowego życia nawiązuje do zasad żywiołów, acz może higiena związana z wodą jest najbardziej oczywista, nawet jak poszerzona o lewatywę czy płukanie nosa.

  1. Prthivi-Bheshajya to leczenie żywiołem ziemi jak kąpiele błotne, leki organiczne stałe (starte proszki), pasty, mikstury o bardziej stałej konsystencji, środki fizyczne jak gimnastyka czy masaż lub chirurgia.
  2. Apa-Bheshajya to wodolecznictwo (balneoterapia), kąpiele zimne lub gorące, napary i odwary ziołowe, woda różana i miodowa, leki na podkładzie wodnym mocno rozpuszczone, lewatywy i płukania.
  3. Agni-Bheshajya to terapie ogniowe takie jak przyżeganie, kąpiele słoneczne, chodzenie po rozżarzonych węglach ogniska, wygrzewanie, nagrzewanie, równoważenie ognia trawiennego.
  4. Vaayu-Bheshajya terapia powietrzna jak dmuchnięcia, wachlowanie, omiatanie aury, chodzenie nago na wietrze, natlenianie, inhalacje wziewne z pomocą ziół.
  5. Akaśa-Bheshajya to wszelkie terapie bezdotykowe jak przekazy energii na odległość, medytacje czy modlitwy za pacjentów, rytuały o religijno-uzdrowicielskim charakterze, ale też praktyczne zalecenia przebywania na wolnej i otwartej przestrzeni czy zasady aranżowania przestrzeni życiowej.

BRZYDKIE ZAPACHY A ROZPOZNAWANIE CHORÓB

Lekarz Ajurwedy odwiedzając pacjenta w domu, w miejscu jego przebywania może po zapachach rozpoznać rodzaj czy źródło choroby, co w pacjencie źle funkcjonuje, a po natężeniu tego zapachu rozeznać rokowania, czy choroba będzie łatwa czy trudna do wyleczenia.

  • Zapach zjełczały (skisły) to dolegliwości osadzone w związku z wątrobą czy woreczkiem żółciowym lub ich funkcjonowaniem.
  • Zapach spalenizny wydzielają dolegliwości i zaburzenia serca, jelita cienkiego, łona i samego systemu Tridośa – Potrójnego Ogrzewacza.
  • Zapach aromatyczny (przyjemny) pochodzi z zaburzeń pracy żołądka i śledziony – trzustki. Wcale nie należy się cieszyć rzekomo cudownie pachnącym i przyjemnym zapachem w czasie medytacji, bo może to być jedynie oznaka pogłębiania się utajonej jeszcze choroby narządowej.
  • Zapach cuchnący (duszący), taki co cuchnie, że aż mdło się robi to objaw dolegliwości tyczących płuc i oskrzeli oraz jelita grubego.
  • Zapach zgnilizny pochodzi od nerek oraz pęcherza moczowego.

Obwąchiwanie samego pacjenta oraz miejsca jego przebywania jest ważną częścią diagnostyki i często pomaga uściślić wstępne diagnozy pochodzące z wywiadu na temat objawów i dolegliwości. Jak wiadomo te same lub podobne objawy towarzyszą często wielu chorobom i różnicowanie nie jest wcale łatwe. Osoby odwiedzające terapeutów ajurwedyjskich nie powinny ukrywać faktu przykrych zapachów jakie wydzielają.

SMAKOTERAPIA AJURWEDY – Rasa-Bheshajya (Bheszadźja)

Kiedy mówimy o smakach (Rasa), najczęściej mamy na myśli potrawy lub produkty, które kojarzą nam się z nimi. „Słodki jak miód”, „kwaśny jak ocet”, „gorzkie jak piołun”, „słony jak sól”, „cierpki jak dziegieć”, „ostry jak pieprz” to porównania, które na stałe weszły do potocznego języka. Tymczasem tradycyjne pojęcie smaku różni się od aurvedyjskiego spojrzenia na smaki. Rzeczywisty smak niewiele ma wspólnego z jego źródłem – powstaje w ustach podczas kontaktu pożywienia z kubkami smakowymi.

Według Ajurwedy pożywienie nie traci smaku, nawet kiedy ulegnie strawieniu. Każda komórka w organizmie posiada swój własny „zmysł smaku”, czyli sposób reagowania na smak substancji, która ją odżywia. Ponieważ wszystkie te komórki wpływają na siebie wzajemnie, wpływają również na zmysły i umysł. Stąd wniosek, iż smaki mają potężne oddziaływanie na nasze zdrowie i stan świadomości. Wszystko, co spożywamy, wpływa na nasze ciało na trzy różne sposoby:

Pierwszym efektem kontaktu pożywienia z naszym ciałem jest jego smak, którego doświadcza język, zanim zostanie ono strawione. Drugie oddziaływanie ma miejsce podczas trawienia i ma związek z energią. Smaki „ciepłe”, czyli kwaśnysłony i ostry zwiększają zdolność organizmu do trawienia, zaś „zimne” jak słodkigorzki i cierpki (ściągające) wymagają dodatkowej porcji energii z organizmu do ich strawienia. Kiedy trawienie jest zakończone, składniki odżywcze są wchłaniane do wewnątrz komórek. Efekt, jaki wywierają, jest odczuwany zarówno przez ciało jak i przez umysł. Końcowym efektem zjedzenia pokarmu słodkiego lub słonego jest smak słodki – odżywczy i sycący, dający satysfakcję ciału i umysłowi. Kwaśne potrawy wytwarzają ostatecznie smak kwaśny, który każe ciału doświadczać i próbować nowych rzeczy, samemu jednak nie dając nic od siebie. Zauważmy, iż większość potraw zwiększających apetyt, to potrawy kwaśne. Gorzki, ostry i cierpki zazwyczaj tworzą stany fizyczne lub mentalne, kiedy czujemy, iż coś tracimy. Są jednak bardzo istotne, gdyż poprawiają oraz przyspieszają trawienie i wydalanie.

Dowodem na relatywność odczuwania smaku jest na przykład eksperyment z pomarańczą. Weźmy dojrzałą pomarańczę i przekrójmy ją na pół. Po zjedzeniu jednej połówki zjedzmy łyżeczkę lub dwie miodu, a następnie pozostałą część pomarańczy. Druga połówka wyda nam się o wiele kwaśniejsza od pierwszej. Pomarańcza nie zmieniła się, zmieniła się natomiast nasza percepcja. Miód tymczasowo przytępił zdolność odczuwania słodkiego smaku, ponieważ zmysł smaku został nim przesycony. Kiedy więc spożywaliśmy drugą część pomarańczy, język zignorował jej słodycz, selektywnie doświadczając głównie jej kwaśnego smaku. Innym przykładem jest pewna roślina rosnąca w Indiach, której liście po ich spożyciu na jakiś czas całkowicie uniemożliwiają odczuwanie słodkiego smaku. Cukier traci swą słodycz, a jedząc go, czujemy tylko jego krystaliczną strukturę w naszych ustach.

Ajurwedyjscy eksperci zauważyli, że pokarmy, które najkorzystniej wpływają na organizm i pomagają utrzymać go w równowadze to zazwyczaj te, które mają bardzo wyjątkowe zestawienie cech. Weźmy dla przykładu cytrynę – jest kwaśna i gorzka w smaku, zimna – biorąc pod uwagę energię, a jej efektem końcowym jest smak słodki.

  • Smak kwaśny: kapusta kiszona, cytryna, ocet, kiszone ogórki
  • Smak słony: sól
  • Smak ostry: cebula, czosnek, chilli, pieprz
  • Smak słodki: miód, cukier
  • Smak gorzki: kozieradka, piołun
  • Smak cierpki (ściągający): niedojrzałe banany, granaty i porzeczki, dziegieć

MARMA-BHESHAJYA (Terapia Punktowa)

Marman to mały obszar, punkt służący do akupresury, dosłownie ‘tajemny’ lub ‘ukryty’. Mierzy się średnice punktu grubością własnego kciuka, a poszczególne punkty mają przekrój od ½ kciuka (mały punkt) do 4 kciuków. Można powiedzieć, że obszary do akupresury mają pięć rozmiarów: ½ Ańgula (Kciuka), 1 Ańgula, 2 Ańgula, 3 Ańgula i 4 Ańgula – wielkie punkty, marmany. Ajurweda używa 108 podstawowych punktów, marman w terapii akupresurowej czy akupunkturowej. Marman to punkty życiowe, witalne służące wszechstronnej regulacji organizmu, a zaawansowany kurs akupresury obejmuje 365 punktów czy raczej obszarów witalnych. Najstarsze pisane świadectwa wspominają o używaniu systemu punktów marma już 1,5 tysiąca lat p.e.ch. w południowej Indii. Obszary Marman używane były także w indyjskich sztukach walki Kalaripayat, gdzie kilkanaście z nich służyło do obezwładniania i paraliżowania przeciwnika, a inne do szybkiej i skutecznej reanimacji na polu walki. Najbardziej znanych jest 12 punktów, które chroniono z pomocą odpowiedniej zbroi i tarcz przed możliwością zranienia. Marma-Abhyanga to inaczej Akupresura, dosłownie „Punktowe Masowanie” lub „Sekretny Masaż”. Naukę rozpoczyna się od największych Marman o przekroju 4 szerokości kciuka, a są to obszary odpowiadające najważniejszym ćakrom w organizmie czy punktowi szczytu głowy, stopniowo opanowując coraz mniejsze i subtelniejsze obszary oddziaływania. Przykładowo całe wnętrze dłoni czy wnętrze śródstopia to razem cztery punkty-obszary do robienia bardzo podstawowych masażów poprawiających pracę systemu wodnego i krążenia płynów w organizmie. Nie ma problemów z ustaleniem lokalizacji takich wielkich Marman, w których zmieścić się może kilka mniejszych.